Ang Hirap ng Babae

Obvious ito, pero kailangan pa rin palang sabihin.

Lahat nang babae, oras na mamulat sa pagkababae, ay makararanas ng panghahalay/pananamantala/pangmamanyak. LAHAT.

(Sa mga lalaking ayaw maniwala / hindi makapaniwala, tanungin niyo ang misis/girlfriend/lahat nang babaeng kakilala.) 

Karga-karga namin ito -- itong pagkamuhi sa sarili, itong takot sa mga lalaki, itong pagkainis sa kapwa babaeng hindi rin makapagsalita dahil kagaya namin ay namumuhi sa sarili o natatakot din sa lalaki -- buong buhay namin.

Kung sa puntong ito'y ang nasasabi mo sa sarili ay "Bakit hindi magreklamo sa kinauukulan kung talagang namanyak o nagahasa?", isa sa dalawang bagay ang totoo sa iyo: lalaki ka o babaeng pilit na kinalimutan ang kinamulatang danas ng pananamantala (sa kung ano mang lebel).

Kapag babae ka kasi, patutunayan mo munang hindi mo ginustong pagsamantalahan. Hindi ba't kay Eba sinisisi ang pag-akit kay Adan? 

Bakit ka kasi nakipag-inuman?

Bakit sa madilim ka dumaan?

Ano ba kasi ang suot mo?

Nagpakita ka ba ng motibo?

Bakit ka sumama?

Bakit hindi ka sumigaw o nagpumiglas?

Sigurado ka ba, e di ba't lasing ka?

Bakit ngayon ka lang nagreklamo?

At sa bawat balitang ganito ang nangyayari at naririnig, ito ang tanong ko sa mga babae: Ilang beses mo nang nasabi sa sariling, "Mabuti na lang at hindi ako nagreklamo."

Dahil mas madaling isipin ito, mas magaan sa konsensya kaysa, "Kung nagreklamo sana ako'y wala na siyang nabiktimang iba."

Lalo pa't kung ang panghuhusga ay sa kapwa babae pa nanggagaling.

Paalala sa mga ama, ina, tito, tita, lolo, lola, mam, at ser, hindi solusyon na marunong lang lumaban ang kababaihan.

Turuan din nating lumaking maayos ang mga anak nating lalaki. Turuan natin silang umintindi at tumanggap ng pagtanggi.

Dahil ito lang ang totoo: WALANG REYP KUNG WALANG REYPIST.

Matagal din akong naniwalang mapalad ako at sa panahong ito ako ipinanganak na babae. Hindi rin pala. Ngayon, naiintindihan ko na kung bakit mas madaling sabihing "wala akong maalala." Ang sakit-sakit palang mahalay nang paulit-ulit kapag mulat ka.

End of July

July has been unbelievably taxing, with everything that's happening in government, when threats to our security come from the very institutions that are mandated to protect us.

I'm not going to lie. I'm scared. Very. It would be foolish not to be. But one look at this little perzen and  I'm reminded why the voices that tell us to be scared are the very same ones that tell us not to be silenced or paralyzed by this fear.

Years from now, when events of this period are reduced to stories and pages in history books with questionable veracity, what do we tell our children / grandchildren when they ask us what we roles we took on during this time? How do we tell them that our silence fueled the existing oppressive forces? That we were too busy with work, research outputs, chalking up points for promotion? That the form of 'activism' that we chose was the one most convenient for us?

Or are we already drawing up our own version of historical revisionism in our minds?

"But how will she know if you won't even be around anymore to tell her about it?" asks the equally scared supposed-dissenter who is just being practical.

Oh, she will know. She will know.

Ang Kwaderno

"Indi matakos ang paghigugma"
Ini ang ginsulat mo sa panid sang akon kwaderno
Sa wala mo pa ini ginpilas agod butangan
Sang imo ginsugudan nga binalaybay,
Sugilanon, o kon basi panaysayon man.

Apang sala ka, palangga.

Tungod nahibaluan ko nga mas dako nga paghigugma
Ang akon ginahatag subong sa kwaderno
Nga ginpasugtan ta ka gision, bisan pa
Wala ka nangayo sang pahanugot,
Kag ginapatawad ko man ikaw
Bisan pa wala ka nangayo sang
Pasaylo. Sala ka.

Matakos ang paghigugma tungod kahibalo ako,
Mas dako ang akon paghigugma
Subong, palangga, sa kwaderno
Nga ginhukasan mo sang pahina
Sang sa sadtong bilog pa ini.

---
Author's note:
Please ask for permission before reposting/copying. Thank you!

Power UP! stint

Prof. Early Sol A. Gadong of UP High School in Iloilo (UPHSI) and graduate faculty of the Division of Professional Education emphasized the need to understand the nature of 21st century learners in the classroom to ultimately make these learners learn during her session in Contextualizing Learning and Instruction for the 2019 In-Service Training for Teachers, dubbbed as POWER UP, of Cawayan National High School, Carles, Iloilo, May 28 - 30, 2019.

POWER UP is the public service program of the Division of Professional Education, College of Arts and Sciences, University of the Philippines Visayas.

Sa Ibabaw sang Akon Lamesa

Nakaandan ko na nga daw gin-agyan sang bagyo ang linapta sa ibabaw sang akon lamesa -- bolpen papel libro laragway sensilyo resibo.

"Paano ka sini makapanumdom sang tadlong," sunlog mo sa akon sang nagbisita ka.  Naurungan ako sa kumpas sang imo mga kamot nga daw mga sanga sang puno sang niyog nga tupad sang inyo balay sa Maloco -- nagasaot sa hangin samtang ginahimos mo ang mga ramò, isa-isa, tubtob daw nangin masinaw nga tubi sang baybay ang kristal nga hapin sang akon lamesa. Dayon, gintawag mo ako kag ginpakita ang hunoshunos nga katig-a na itulod-butungon tungod diri nimo ginpangtago ang mga pagkabutang nga nagpagarot sa akon hunahuna sang nagalinapta sila sa ibabaw sang akon lamesa.

"Ari lang diri ang tanan," siling mo. "Ikaw na lang sini bahala maghaboy sang mga indi na nimo kinahanglan."

May pila man ka adlaw sang kahipid ang ibabaw sang akon lamesa. Apang laye sang kalibutan ang pagbalik sa duha ka butang: gamo kag kinaandan.

Ang mga halimbawa sining laye: ikaw, sa imo kahigugma, kag ang ibabaw sang akon lamesa, sa nagagirinual nga papel bolpen libro laragway sensilyo resibo nga indi na mag-igo sa nagaburusasa ko nga hunoshunos.

---
Please ask permission and credit appropriately before reposting.

Kalipay

Some joys cannot be contained. My heart is happy.

Ang Lagô

Kon kaisa,
Daw kanami lang
Kuhaon ang lagô
Nga kasingkasing

Kag

Huluman
Kusuan
Kuskusan
Bunlawan
Pugaon
Ihalay
Painitan
Piluon

Isulod sa aparador

Agod kon liwat ini nga usaron,
Matinlo na sya kag mahumot
Tubtob nga malagô sya liwat.

---
Author's note:
Please ask for permission before reposting/copying. Thank you!