Ambahanon sang Sirom-sirom

Hiligaynon poem (binalaybay) written by Early Sol Gadong, read by Axel Lawrence Dichoson for Baba-Laybay.

Ang Gintunaan sang Bakhawan

 Sa kilid sang kadagatan sang Panay, may duog nga ginhingalanan nga Punta.

Indi malikawan ang pag-abot sang mga matag-as nga balod kag madamol nga ulan sa Punta, dala sang makusog nga hangin gikan sa kadagatan.

Apang wala ginakulbaan ang mga pumuluyo diri. May nagapanaming sa ila batok sa mabaskog nga hangin kag matag-as nga balod: si Agorang Bakhaw kag siyam ka napulo sang iya mga tinawo nga ginatawag mga Bakhawan.

Pinasahi ang mga Bakhawan. May napulo ka mayor nga batiis ang tagsa sa ila. Gikan sa tagsa ka batiis may ara pa gid sang napulo ka mga magagmay nga batiis.

Tuman ka pinasahi ang mga Bakhawan. Sarang malipdan sang ila madamol kag malagpad nga buhok ang nagabiti nga silak sang adlaw.

Mapag-on man ang mga Bakhawan. Sa tion nga may mag-abot nga makusog nga hangin, ginapatawag sila ni Agorang Bakhaw kag ginapatindog sa kilid sang Punta.

Ginatukod sang mga Bakhawan ang ila malagba nga mga batiis sa mahumok nga duta sa kilid sang baybay. Dayon nila bungkagon ang madabong nila nga buhok kag makaptanay.

Tungod sini, mapunggan nila ang mga makusog nga hangin kag matag-as nga balod nga sarang makadulot sang katalagman sa mga tawo sang Punta.

Palangga sang mga tawo sang Punta si Agorang Bakhaw kag ang mga Bakhawan. Nahibaluan nila nga tungod sa mga Bakhawan, tayuyon ang ila nga pangabuhi sa ila puog.

Isa ka adlaw, nag-abot ang ulan kag hangin sa Punta. Tungod sini, nagpadala si Agorang Bakhaw sang isa ka Bakhawan sa kilid sang baybay.

Sang nagsunod nga adlaw, padayon ang pagbubo sang ulan. Gani, duha naman ka Bakhawan ang ginpadala ni Agorang Bakhaw.

Padayon ang pag-ulan sa ikatatlo nga adlaw kag amat-amat nga nagbaskog ang hangin. Agod makabulig sa paghupa sang kakulba sang mga taga-Punta, dugang nga ginpalakat ni Agorang Bakhaw ang tatlo pa niya ka Bakhawan.

Padayon gihapon ang pagbubo sang ulan kag amat-amat nga pagkusog sang hangin gani sa matag adlaw, ginadugangan ni Agorang Bakhaw ang kadamuon sang Bakhawan nga iya ginapatindog sa kilid sang Punta.

Sa pag-abot sang ika-napulo kag tatlo nga adlaw, tuman na ang pagkabalaka sang mga taga-Punta kay man wala gihapon nag-untat ang pagbubo sang ulan. Padayon gihapon ang pag-abot sang makusog nga hangin.

Gani kadungan sang iya mga alagad nga Bakhawan, nagtindog si Agorang Bakhaw sa kilid sang baybay kag gintukod ang iya mga batiis, ginbungkag ang iya madamol nga buhok, ginbayaw ang iya nagasanga nga mga butkon kag tudlo, kag gin-atubang ang dalagko nga balod sang kadagatan.

Sa Punta, nagahanul ang kahadlok sa dughan sang mga pumuluyo. Wala sa ila sing nangisog nga maggwa sa ila mga panimalay tungod sa kakulba nga basi lamunon sila sang balod ukon lupadon sang hangin. Padayon ang ngurob sang ulan kag panihol sang hangin sa bilog nga kagab-ihon.

Sa pag-abot sang ika-napulo kag apat nga adlaw halin sang pagsugod sang ulan, nagbugtaw ang mga pumuluyo sang Punta nga may mga nagasid-ing nga silak sang adlaw gikan sa siwang sang ila ganhaan. Daw sa lanton ang huni sang mga pispis. Tuman ang kalipay nga ila nabatyagan. Sa kataposan, nakalampuwas sila sa halit nga gintuga sang mabaskog nga ulan kag hangin. Takos ang pagpasalamat sang tagsa sa ila kay Agorang Bakhaw kag sa iya mga Bakhawan.

Apang amo na lang ang ila pagkatingala sang maggwa sila sa ila mga panimalay kag magkadto sa kilid sang baybay.

Wala na didto ang mga Bakhawan nga nangin panaming nila sa pila man ka adlaw nga pag-ulan kag paghangin.

Ang makatilingala, sa duog kon diin gintukod sang mga Bakhawan ang ila mga batiis, may mga nagatindog nga mga kakahoyan. Madamo ang ila mga sanga kag may madamol ini nga mga dahon. Madamo man nga kaugatan ang nagatukod sa mahumok nga duta sang dagat.

Sa tunga sang mga kakahoyan nga ini, may ara sing isa ka kahoy nga pinakamataas sa tanan. Amo man ini ang kahoy nga may pinakamadamol nga mga kadahonan.

Sugod sadto, wala na nakit-an sang mga pumuluyo sang Punta si Agorang Bakhaw kag ang mga Bakhawan. Apang agod indi malimtan sang ila mga bata kag sang mga bata sang ila mga bata ang kaayo sang mga Bakhawan, amo man ini ang ila ginhingalan sa mga makatilingala nga kakahoyan nga nagtubo sa kilid sang ila minoro.

Sugod man sadto, tungod sa pagdampig sang mga bakhaw, padayon nga may panaming batok sa balod kag hangin ang mga pumuluyo sang Punta.

---

Author's Note: It's okay to copy, but please ask for permission and cite properly. Thank you!

Poetika Reading: Mga Maalam nga Wala Nagasapak sang Panghimanwa

Poetika, Iloilo's monthly event for artistic expressions, was sadly put on hold due to the pandemic. Good thing we have an online open mic!

Here's me reading Mga Maalam nga Wala Nagasapak sang Panghimanwa, my Hiligaynon translation of Otto Rene Castillo's "Apolitical Intellectuals."

Sa Math Lang Ako Magaling

Sa Math Lang Ako Magaling

Huwag na nating pag-usapan

Kung paanong naging parang

Linyang may negative slope

Ang damdamin ko para sa ‘yo

Nahulog, patihulog

Falling from left to right.

That’s right.

I fell really, really hard

Really, really fast.

But you left.

And all the while, akala ko

Parehas ang patutunguhan

Ng feelings ko at feelings mo

Pero ayun, feeler lang pala ako.

Huwag na natin itong pag-usapan

Kagaya nang hindi natin pinag-uusapan

Ang walong libong namatay

Na pinatay dahil nadamay sa digmaan

O nanlaban sa pulis, kabilang na

Yung may edad

Disinwebe Katorse Disisais.

Mga bagay na hindi natin

Pinag-uusapan dahil die-hard DDS ka

At sabi mo, die-hard Dilawan ako

Samantalang yung totoo

Eh sa ‘yo lang naman ako

Patay na patay nang todo-todo.

Siguro, in a parallel dimension

Magkakaroon ng pagkakataon

Yung intersection

Ng damdamin nating dalawa.

Siguro eh magkakaroon ako

Sa ‘yo ng halaga,

‘Yung sana naman ay mahigit

Sa isang libong pisong budget ng mga ahensya.

Ewan ko ba,

Ang point ko lang naman dito

Ay ito:

Huwag na nating pag-usapan

Ang lines na hindi coinciding

Sa plane na hindi cartesian

At space na hindi euclidean,

Kagaya nang hindi natin pinag-uusapan

Ang mga linyang iginuhit

Ng mga imbestigador sa kalsadang

Di hamak na mas magaspang

Sa graphing paper

Na nakasanayan na nating guhitan.

Huwag na nating pag-usapan ito

Dahil sa math lang ako magaling

Hindi sa feelings, o pag-amin,

O pagtatanggol sa paniniwalang

Walang buhay ang dapat

Walang habas na kinikitil

So unless pag-uusapan natin

Na ang nararamdaman ko para sa ‘yo

Kailanman ay hindi magiging equal

Sa nararamdaman mo para sa akin

Huwag mo na lang muna

Akong kakausapin

Dahil hindi naman ito tungkol sa math

At sa math lang ako magaling.

(The poem was published by The Kill List Chronicles here)

Ang Kwaderno

"Indi matakos ang paghigugma"
Ini ang ginsulat mo sa panid sang akon kwaderno
Sa wala mo pa ini ginpilas agod butangan
Sang imo ginsugudan nga binalaybay,
Sugilanon, o kon basi panaysayon man.

Apang sala ka, palangga.

Tungod nahibaluan ko nga mas dako nga paghigugma
Ang akon ginahatag subong sa kwaderno
Nga ginpasugtan ta ka gision, bisan pa
Wala ka nangayo sang pahanugot,
Kag ginapatawad ko man ikaw
Bisan pa wala ka nangayo sang
Pasaylo. Sala ka.

Matakos ang paghigugma tungod kahibalo ako,
Mas dako ang akon paghigugma
Subong, palangga, sa kwaderno
Nga ginhukasan mo sang pahina
Sang sa sadtong bilog pa ini.

---
Author's note:
Please ask for permission before reposting/copying. Thank you!

Sa Ibabaw sang Akon Lamesa

Nakaandan ko na nga daw gin-agyan sang bagyo ang linapta sa ibabaw sang akon lamesa -- bolpen papel libro laragway sensilyo resibo.

"Paano ka sini makapanumdom sang tadlong," sunlog mo sa akon sang nagbisita ka.  Naurungan ako sa kumpas sang imo mga kamot nga daw mga sanga sang puno sang niyog nga tupad sang inyo balay sa Maloco -- nagasaot sa hangin samtang ginahimos mo ang mga ramò, isa-isa, tubtob daw nangin masinaw nga tubi sang baybay ang kristal nga hapin sang akon lamesa. Dayon, gintawag mo ako kag ginpakita ang hunoshunos nga katig-a na itulod-butungon tungod diri nimo ginpangtago ang mga pagkabutang nga nagpagarot sa akon hunahuna sang nagalinapta sila sa ibabaw sang akon lamesa.

"Ari lang diri ang tanan," siling mo. "Ikaw na lang sini bahala maghaboy sang mga indi na nimo kinahanglan."

May pila man ka adlaw sang kahipid ang ibabaw sang akon lamesa. Apang laye sang kalibutan ang pagbalik sa duha ka butang: gamo kag kinaandan.

Ang mga halimbawa sining laye: ikaw, sa imo kahigugma, kag ang ibabaw sang akon lamesa, sa nagagirinual nga papel bolpen libro laragway sensilyo resibo nga indi na mag-igo sa nagaburusasa ko nga hunoshunos.

---
Please ask permission and credit appropriately before reposting.

Ang Lagô

Kon kaisa,
Daw kanami lang
Kuhaon ang lagô
Nga kasingkasing

Kag

Huluman
Kusuan
Kuskusan
Bunlawan
Pugaon
Ihalay
Painitan
Piluon

Isulod sa aparador

Agod kon liwat ini nga usaron,
Matinlo na sya kag mahumot
Tubtob nga malagô sya liwat.

---
Author's note:
Please ask for permission before reposting/copying. Thank you!

Isa Ka Pulong

May mga ambahanon ako
Kag binalaybay nga makasaysay
Sang tanan nga akon luyag
Maangkon. Apang sa matuod-
Tuod, isa lang man ka pulong
Ang unod sining panambiton:
Ang imo ngalan, ang imo ngalan.

--
AUTHOR'S NOTE:
Please ask permission before using/copying. Thanks!

Sa Lum-ok Sang Imo Suso

Una nga padya sa Short Story Hiligaynon category sang 2018 Carlos Palanca Memorial Awards.

Ari ang PDF copy.

Para Kay Abyan Pilar

Indi ako pagpamangkuta
Sang mga nagkalatabo
Kagapon. Wala na gani
Ako nagkuha laragway
Sang mga kinahanglan
Lipatan. Kay man
Bisan ano pa ka hugot
Ang pagpanghawid
Sang mga nagaangkas
Nga handurawan
Sang nagligad nga gab-i,
Kinahanglan ini sila
Idul-ong kag bayaan,
Agod magpadayon
Sa pagpanglakaton
Subong nga adlaw.



4 January 2018
6:30 A. M.
Bo. Obrero, Iloilo City

Sa Pagkikitang Tayo Lang Ang May Alam

Nakakahon ang lahat
Ng hiningi kong isauli mo sa akin:

Sapatos na madalas mong hinihiram,
T-shirt na may statement
Na hindi mo maintindihan,
Relong iniregalo ng tiyahin
Na unang nakaalam
Tungkol sa ating dalawa,
At photobook ng sandosenang gala.

Nakasiksik sa pagi-pagitan ng mga ito
Ang pira-pirasong bubog
Ng daan-daang alaalang
Nasa ‘yo pa pala. Samantala,
Narito ang sobreng paglalagyan sana
Ng pagpapatawad ko.

Pero walang laman ‘yan.

Natuto na kasi akong
Huwag magbigay
Sa hindi humihingi.

First 250

[Author's note: First <250 words of a work-in-progress. A novel, maybe? We'll see.]

Biyernes. Alas dos y medya nang madaling-araw.

Ibig sabihin, Sabado na pala.

Ang dapat na ginagawa ko ngayon: natutulog.

Ang dapat na hindi ko ginagawa: binabalikan ang daan-daang palitan ng mga text messages namin ni Jaya.

Pero ganun yata talaga. Gagawin ng katawan ang luyag ng puso, lalo pa’t wala sa wisyo ang katawan at nagpupuyos ang damdamin. At mga alaala ni Jaya ang hinahanap ng aking kasingkasing. Mahirap bigyan ng paliwanag ang katawang hindi makaintindi kung bakit ngayon pa nito napiling magpuyat. Kung kailan ilang oras na lamang ay kukuha na ako ng UPCAT.

Huling paalala ng teacher namin sa huling session ng review ang sinasabi ng lahat ng “exam tips” na nabasa ko: siguraduhing makatutulog nang maigi bago kumuha ng UPCAT kinabukasan.

Sabado, 2:47 nang madaling araw.

Shit.

Kung bakit naman kasi pinili pang makipagbreak sa akin ni Jaya the day before the most important exam of our lives.

Shit shit shit.

Bakit nga ba, Jaya?

Shit.

Sabado, 5:45 ng umaga.

ANO BA THERESE? HINDI KA PA BA GIGISING? TANGHALI NA!

Sanay na ako sa pabulyaw na panggising ng Nanay ko. Pero naramdaman ko pa ring umikot ang mundo ko nang bigla akong bumangon.

Shit shit shit.

Ala sais y medya ang schedule ko sa exam.

Relaks ka lang, Therese. Sabado ngayon. Walang traffic. Kayang-kaya mong makarating sa school in 20 minutes. May time ka pang maligo. Maligo ka. Kunin mo yung saging sa ibabaw ng mesa para may laman ang tiyan mo.

Audio Recordings of Excerpts from Kasingkasing Press Titles (Part 2)

In 2015, Kasingkasing Press launched 15 books of fiction, non-fiction, and poetry by Western Visayan writers. Below are voice recordings of excerpts from these titles.

Audio Recordings of Excerpts from Kasingkasing Press Titles (Part 1)

In 2015, Kasingkasing Press launched 15 books of fiction, non-fiction, and poetry by Western Visayan writers. Below are voice recordings of excerpts from these titles.

Of Discipline and Inspiration

Many writers I know, especially the prolific ones, will tell you that inspiration is overrated in the writing process. Discipline is what counts, as I often hear in the writing workshops that I've attended, and I am inclined to agree with this.

This is something that I've also heard from one of my math professors. She said that when in the process of proving, say, a theorem, you'd really have to strap yourself to a chair until your proof gets somewhere meaningful. See just how related writing and mathematics are? 😊
***
Aside from my observation that discipline is a requirement in both writing literature and doing mathematical activities, I've found that I am inspired to do one after being significantly immersed in the other.

For example, I've written a lot of poems and stories while being stuck in my linear algebra, operations research, and probability theory classes.

On the other hand, I used to ace exams that I took immediately after practicing the guitar for a significantly long period of time.

Later on, many of the pieces I wrote that got published eventually were those that I wrote while neck-deep in my Master's thesis writing. And words just seem to flow when I decide to write a research article while being stuck in the middle of writing a poem or short story.

Just last night, after having my brain fried for constructing two 40-item multiple choice exams in algebra and precalculus, I was able to write a decent children's story.

So I guess, at least in my case, when one side of our brain gets tired, the other one is in overdrive. We just need the discipline to make sure our motor systems act on these inspired moments.

(Meaning, go get your pen & paper / laptop and just write!)

So I Left My Ilongga

I knew of many tongues, hers

Included, and it bothered her

When I got so confused with

Ahay Bitaw Naku Tao kimo.

For years, she’s failed to hide

The ugtas beneath the melody

That accompanied her voice.

My Ilongga was tone-deaf. So

I asked her what she wanted.

“Ang mahalin ka,” she sighed,

Knowing well that I knew her

Heart language – Hiligaynon.

So I left my palangga, I left

Her land of gugma, but not

Before leaving her my shell

Of a heart, all emptied, dahil

All this Tagalog’s kasingkasing

Ever wanted was mahalin siya.

13 May 2017

12:00 P.M.

Deca Homes, Pavia

Sugat

“Wala na ang sugat

na iniwan niya,” siling

ko sa akon nga sugat.

“Kasi nandito ka na.”

27 May 2017

8 A.M.

NAIA Terminal 2, Pasay City

Ang Akon Kasingkasing Daw Pulo

Ang Akon Kasingkasing Daw Pulo is a Hiligaynon poem that I wrote while acting as research adviser to a group of graduate students in Punta Buri, Ajuy, Iloilo.

This reading was a part of the closing ceremonies of the 15th San Agustin Writers Workshop at the University of San Agustin, Iloilo City last 5 May 2017.

Getting There

Getting There, a poem read during Pautwas: Zine Festival kag Basahay Binalaybay sa Yupihay, last 3 April 2017 at the University of the Philippines Visayas Little Theater.

The event was attended in by UP Visayas students and faculty members. Also present were Mr. Gil Montinola, writer and member of Hubon Manunulat, and Ms. Tarie Sabido, Chair of the Philippine Board on Books for Young People (PBBY).

The event was organized by the UP High School in Iloilo Grade 11 HUMSS class, the UPHSI Student Council, and UPHSI Kapisanan ng Panitikan at Wika (KAPWA).

Ginapangita Ko Ikaw

Ginapangita ko ikaw,

Inday, sa mga laragway

Sa mga ambahanon

Pati sa mga binalaybay

Basi pa lang didto ko

Ikaw makit-an, kay man

Nadula ka na sa akon

Hunahuna kag kasingkasing.

30 October 2016

Iloilo City