Bisperas sang Eleksyon

Maawas sa bwas
Ang bulugasan ni Tomas
Malangis ang bibig sa bwas
Sang mga nagabangiris
Nga mga bata ni Tomas
Tungod liempo ang unod
Sang plato sa bwas
Sang pamilya ni Tomas
Matam-is ang yuhom
Sang misis ni Tomas sa bwas
Kay man nagaawas ang bulugasan
Nagalangis ang bibig kag liempo
Ang unod sang ila plato sa bwas.
 
Kag pagkatapos
Maubos ang unod sang bulugasan
Pagkatapos mahugasan ang langis
Sang liempo sa ila mga plato
Pagkaligad sang bwas
Mabalik sa naandan nga lugaw
Patis sabaw sitserya nga tagpiso
Ang pamilya ni Tomas
Kay ginbayluhan sang kawatan
Ang bwasdamlag ni Tomas
Sang isa ka pantasya nga bwas.
 
 
 
7.30 P. M.
12 May 2019
Esplanade, Iloilo City

Poetika Reading: Mga Maalam nga Wala Nagasapak sang Panghimanwa

Poetika, Iloilo's monthly event for artistic expressions, was sadly put on hold due to the pandemic. Good thing we have an online open mic!

Here's me reading Mga Maalam nga Wala Nagasapak sang Panghimanwa, my Hiligaynon translation of Otto Rene Castillo's "Apolitical Intellectuals."

Shoot Them Dead

On the dawn of April 30, 2020, unidentified men shot activist Jory Porquia in his home in Arevalo, Iloilo City. Porquia had been a passionate fighter for people's rights since his days as leader of the League of Filipino Students during the 1970's Martial Law. He was also an environmentalist.

Days before his violent death, Porquia was part of an initiative to provide feeding programs to people who have been direly affected of the Enhanced Community Quarantine imposed on Iloilo City due to COVID-19. The local PNP attempted to stop this program, and prevented members of progressive groups from entering communities to give the much needed donations.

Earlier this month, Pres. Rodrigo Duterte said in a televised address, "My orders to the police and military... If there is trouble and there's an occasion that they fight back and your lives are in danger, shoot them dead."

Here is my tribute poem to activist Jory Porquia, first featured on Panay Today.

Shoot Them Dead

(For Jory Porquia)

Nine gunshots roared

In the break of dawn

To silence a man

Who heeded the call

Bang! Bang! Bang!

Of guts that roared

In hunger. The sun

First sees the pool

Of red by the sea,

Bang! Bang! Bang!

Whose waves came

Crashing and thrashing

Making viral tantrums

Like a toddler.

Brrrt Brrrt Brrrt

When will they ever

Learn that bullets can

Not quarantine the voices

Of the raging people?

Bang!

Rest in power, mighty

Fighter. Mountain tears

Will flow in rivers

You’ve protected so.

Bang!

Rest in power, mighty

Fighter. You have led

The way for us to find

That power lives in us.

Bang!

Mga Maalam nga Wala Nagasapak sa Panghimanwa

I first read the English translation of Guatemalan poet and activist Otto Rene Castillo's Intelectuales Apoliticos here only recently, and I chanced upon it at such an interesting time --- when the world was gasping for air in the middle of a global pandemic, while fellow academics were arguing about... whether or not the semester (abruptly halted midway) ought to continue.

Here is my translation, which is also part of Kasingkasing Press's Non-required Reading in the Time of COVID-19.

Mga Maalam nga Wala Nagasapak sa Panghimanwa

(ni Otto Rene Castillo)

Ginlubad ni Early Sol A. Gadong

Isa ka adlaw

pamangkuton

sang masa

ang mga mangin-alamon

sang akon pungsod

nga wala nagasapak sa panghimanwa.

Pamangkuton sila

kon ano ang ila ginbuhat

sang amat-amat

nga nagakapatay ang ila pungsod

nga daw inanay nga dabok,

magamay kag nagaisahanon.

Wala sing mamangkot sa ila

tuhoy sa ila pamiste,

ang ila malawig nga pagpahirong-hirong

matapos panyaga,

wala sing luyag makahibalo

sang ila ginakabuangan

nga walay kapuslanan,

wala sang may labot

sa ila mga nahibal-an sa negosyo.

Indi sila pagpamangkuton

tuhoy sa Kinaadtong Sugilanon sang mga Datu

ukon ang pagkangil-ad nila sa ila kaugalingon

kon may ara nagtaliwan

sa ila kaidadalman

sang kamatalaw nga kamatayon.

Wala sing ipamangkot sa ila

pagkabalingag

nga nabun-ag sa landong

sang bug-os nga kabutigan.

Sa adlaw nga ina 

maabot ang mga mamumugon.

Atong mga wala

sa mga libro kag binalaybay

sang mga maalam nga wala nagasapak sa panghimanwa,

apang adlaw-adlaw nga nagadul-ong

sang ila tinapay kag gatas,

sang ila pandesal kag itlog,

atong mga nagamaneho sang ila salakyan,

ang mga nagapakaon sang ila ido

kag nagapamunyag sang ila tanom

kag nag-obra para sa ila,

kag mamangkot sila:

“Ano ang imo ginbulig sang ang mga kubos

nagaantos, sang nagakapalong

ang ila kalulo

kag kabuhi?”

Kamo nga mga maalam sang akon pinalanggang pungsod

nga wala nagasapak sa panghimanwa,

indi kamo makasabat.

May kahipos nga daw ido buang

nga makutkot sa inyo tinae.

Ang inyo kaugalingon nga kapiutan

ang mangutkot sang inyo kalag.

Kag sa kahuy-anan matulon ninyo ang inyo dila.

---
Note: Please ask permission before copying or reposting. Thank you!

Sa Math Lang Ako Magaling

Sa Math Lang Ako Magaling

Huwag na nating pag-usapan

Kung paanong naging parang

Linyang may negative slope

Ang damdamin ko para sa ‘yo

Nahulog, patihulog

Falling from left to right.

That’s right.

I fell really, really hard

Really, really fast.

But you left.

And all the while, akala ko

Parehas ang patutunguhan

Ng feelings ko at feelings mo

Pero ayun, feeler lang pala ako.

Huwag na natin itong pag-usapan

Kagaya nang hindi natin pinag-uusapan

Ang walong libong namatay

Na pinatay dahil nadamay sa digmaan

O nanlaban sa pulis, kabilang na

Yung may edad

Disinwebe Katorse Disisais.

Mga bagay na hindi natin

Pinag-uusapan dahil die-hard DDS ka

At sabi mo, die-hard Dilawan ako

Samantalang yung totoo

Eh sa ‘yo lang naman ako

Patay na patay nang todo-todo.

Siguro, in a parallel dimension

Magkakaroon ng pagkakataon

Yung intersection

Ng damdamin nating dalawa.

Siguro eh magkakaroon ako

Sa ‘yo ng halaga,

‘Yung sana naman ay mahigit

Sa isang libong pisong budget ng mga ahensya.

Ewan ko ba,

Ang point ko lang naman dito

Ay ito:

Huwag na nating pag-usapan

Ang lines na hindi coinciding

Sa plane na hindi cartesian

At space na hindi euclidean,

Kagaya nang hindi natin pinag-uusapan

Ang mga linyang iginuhit

Ng mga imbestigador sa kalsadang

Di hamak na mas magaspang

Sa graphing paper

Na nakasanayan na nating guhitan.

Huwag na nating pag-usapan ito

Dahil sa math lang ako magaling

Hindi sa feelings, o pag-amin,

O pagtatanggol sa paniniwalang

Walang buhay ang dapat

Walang habas na kinikitil

So unless pag-uusapan natin

Na ang nararamdaman ko para sa ‘yo

Kailanman ay hindi magiging equal

Sa nararamdaman mo para sa akin

Huwag mo na lang muna

Akong kakausapin

Dahil hindi naman ito tungkol sa math

At sa math lang ako magaling.

(The poem was published by The Kill List Chronicles here)

First Weekend of 2020

It was a wonderful weekend escapade to launch the year 2020 to a good start.

We drove by motorcycle from Robinson's Place Iloilo where Rheane bought chips and bread for snacking.

Because it was a long drive and we were quite hungry already, we stopped over at Iloilo Coffee House.

We ordered a grilled cheese sandwich and a cold Mt. Apo coffee. (Pro tip: It costs extra to have sugar syrup and milk but it's worth it. Ask for some ice and the drink's perfect for a hot afternoon!)

I was able to book a room at OYO Sheridan Boutique Resort for two nights via Agoda. We arrived at the resort at around 4 PM. We got the deluxe room, a spacious one bed-room with a hot and cold shower, a mini-ref, coffe and tea, and other hotel room basics. The place has a nice pool and plenty of spots where you can get nice shots for your IG!

We had dinner at Ayanna Restaurant (within the resort) and took a dip in the pool afterwards.

The following morning, we got up to avail of the breakfast that came with the booking. There was a choice between American and Pinoy breakfasts. We sat by the pond, and while it's brighter than inside the restaurant, be prepared to be assaulted by flies.

We initially had plans to swim after breakfast but we dozed right off and it was already past noon when we woke up haha!

We decided to have lunch at Beb's, a 3-5 minute ride from Sheridan. We had baked talaba and liempo, and Rheane's fave: Dan Eric's ice cream!

Rheane had initially requested for Baybay, Balas, and Beer but we couldn't go to Guimaras or a good beach, that's why we settled for an inland resort. On impulse, we decided to drive to Sol y Mar. It was a really good decision because Rheane was able to get her Baybay and Balas requests haha!

We waited for the sunset by the beach, and then headed back to the resort. We didn't have dinner anymore, and just settled for bread and chips (and Rheane's beer) before going to sleep.

We went to mass at the Parish of Immaculate Conception (but not before getting a flat tire urgggh).

Then, back to the resort for breakfast (and fliiies).

After getting our fill, we went around the resort to look for photoshoot spots. And found em! Haha!

We took another swim in their pool, took videos for our first vlog (haha ain't happening), and because the restaurant was swamped, we decided to just have lunch in the City.

Spent the rest of the afternoon with Rheane's friends before settling down for a quiet nightcap at Dunkin (our first for the year!).

Spending time with Rheane is really a lot of fun, and a really great way to get away from the toxicity of work, and life in general. It doesn't really matter if we do a bunch of things or just spend some quiet time together.

But the weekend must have taken a toll on her because she got sick today. And I felt really bad but hey we're messaging right now as I wrap up this post, and she sounds bubbly and not at all sick and I remember how earlier tonight, I was watching her eat her lomi with such faintness and I kept getting overwhelmed by how much I wanted her to be well and not feeling any amount of discomfort and I felt so helpless aaarrrgh.

Anyway. Here's my poem, Coming Up for Air, to end this post.

Ang Kwaderno

"Indi matakos ang paghigugma"
Ini ang ginsulat mo sa panid sang akon kwaderno
Sa wala mo pa ini ginpilas agod butangan
Sang imo ginsugudan nga binalaybay,
Sugilanon, o kon basi panaysayon man.

Apang sala ka, palangga.

Tungod nahibaluan ko nga mas dako nga paghigugma
Ang akon ginahatag subong sa kwaderno
Nga ginpasugtan ta ka gision, bisan pa
Wala ka nangayo sang pahanugot,
Kag ginapatawad ko man ikaw
Bisan pa wala ka nangayo sang
Pasaylo. Sala ka.

Matakos ang paghigugma tungod kahibalo ako,
Mas dako ang akon paghigugma
Subong, palangga, sa kwaderno
Nga ginhukasan mo sang pahina
Sang sa sadtong bilog pa ini.

---
Author's note:
Please ask for permission before reposting/copying. Thank you!

Ang Lagô

Kon kaisa,
Daw kanami lang
Kuhaon ang lagô
Nga kasingkasing

Kag

Huluman
Kusuan
Kuskusan
Bunlawan
Pugaon
Ihalay
Painitan
Piluon

Isulod sa aparador

Agod kon liwat ini nga usaron,
Matinlo na sya kag mahumot
Tubtob nga malagô sya liwat.

---
Author's note:
Please ask for permission before reposting/copying. Thank you!

Ang Sabi Ko Sa 'Yo

Huwag ka nang magtampo,
Palangga, sa aking pagkawala.
Kung minsa'y pagbitiw
Pananahimik pang-iiwan
Ang wika ng paghigugma.
Ngunit hinding-hindi
Ang paglimot.

---
AUTHOR'S NOTE:
Please ask permission before using/copying. Thank you!

Isa Ka Pulong

May mga ambahanon ako
Kag binalaybay nga makasaysay
Sang tanan nga akon luyag
Maangkon. Apang sa matuod-
Tuod, isa lang man ka pulong
Ang unod sining panambiton:
Ang imo ngalan, ang imo ngalan.

--
AUTHOR'S NOTE:
Please ask permission before using/copying. Thanks!

Para Kay Abyan Pilar

Indi ako pagpamangkuta
Sang mga nagkalatabo
Kagapon. Wala na gani
Ako nagkuha laragway
Sang mga kinahanglan
Lipatan. Kay man
Bisan ano pa ka hugot
Ang pagpanghawid
Sang mga nagaangkas
Nga handurawan
Sang nagligad nga gab-i,
Kinahanglan ini sila
Idul-ong kag bayaan,
Agod magpadayon
Sa pagpanglakaton
Subong nga adlaw.



4 January 2018
6:30 A. M.
Bo. Obrero, Iloilo City

Sa Pagkikitang Tayo Lang Ang May Alam

Nakakahon ang lahat
Ng hiningi kong isauli mo sa akin:

Sapatos na madalas mong hinihiram,
T-shirt na may statement
Na hindi mo maintindihan,
Relong iniregalo ng tiyahin
Na unang nakaalam
Tungkol sa ating dalawa,
At photobook ng sandosenang gala.

Nakasiksik sa pagi-pagitan ng mga ito
Ang pira-pirasong bubog
Ng daan-daang alaalang
Nasa ‘yo pa pala. Samantala,
Narito ang sobreng paglalagyan sana
Ng pagpapatawad ko.

Pero walang laman ‘yan.

Natuto na kasi akong
Huwag magbigay
Sa hindi humihingi.

So I Left My Ilongga

I knew of many tongues, hers

Included, and it bothered her

When I got so confused with

Ahay Bitaw Naku Tao kimo.

For years, she’s failed to hide

The ugtas beneath the melody

That accompanied her voice.

My Ilongga was tone-deaf. So

I asked her what she wanted.

“Ang mahalin ka,” she sighed,

Knowing well that I knew her

Heart language – Hiligaynon.

So I left my palangga, I left

Her land of gugma, but not

Before leaving her my shell

Of a heart, all emptied, dahil

All this Tagalog’s kasingkasing

Ever wanted was mahalin siya.

13 May 2017

12:00 P.M.

Deca Homes, Pavia

Sugat

“Wala na ang sugat

na iniwan niya,” siling

ko sa akon nga sugat.

“Kasi nandito ka na.”

27 May 2017

8 A.M.

NAIA Terminal 2, Pasay City

Langka

Maalay magtangla sa bitoon

Ilabi na kay wala ini ikasarang

Manaog sa duta. Maayo pa

Maghandom sang langka,

Kay man wala ini sing mahimo

Sa maukod magtamod-hulat,

Kon indi ang mahulog.

10 May 2017

8:30 P.M.

Bo. Obrero, Iloilo City

Ang Akon Kasingkasing Daw Pulo

Ang Akon Kasingkasing Daw Pulo is a Hiligaynon poem that I wrote while acting as research adviser to a group of graduate students in Punta Buri, Ajuy, Iloilo.

This reading was a part of the closing ceremonies of the 15th San Agustin Writers Workshop at the University of San Agustin, Iloilo City last 5 May 2017.

Ginapangita Ko Ikaw

Ginapangita ko ikaw,

Inday, sa mga laragway

Sa mga ambahanon

Pati sa mga binalaybay

Basi pa lang didto ko

Ikaw makit-an, kay man

Nadula ka na sa akon

Hunahuna kag kasingkasing.

30 October 2016

Iloilo City

Hindi Muna Ako Magtutula Hangga't Mahal Pa Kita

Kaya kong magkuwento tungkol sa simula

Noong manipis na foam lang ang pagitan ng sahig at mga likod natin

Dahil minimum wage lang ang kinikita mo bilang

Saleslady sa isa sa libo libong tindahan ni Henry Sy

At pa-raket-raket lang ako bilang tutor sa mga anak-mayaman ng Iloilo.

Kaya kong punuin ang magdamag ng mga sugilanon ng pagtitiis

Mo sa pagkain ng sardinas dahil ito ang paborito ko,

At ng paggising mo sa madaling araw upang ipag-igib ako ng tubig

Mula sa poso, ipag-init ng pampaligo’t pang-kape

Ipagluto ng baon at ipagplantsa ng palda at blusa noong, sa wakas,

Ay natanggap ako bilang guro sa pribadong eskwelahan na laging sanhi

Ng trapik sa General Luna. Marami tayong mga kuwentong

Kagaya nito, at pwedeng parisan ng metapora ang bawat alaala, ngunit

Hindi muna ako magtutula hangga’t mahal pa kita.

Maaari kong awitin ang mga napagkasunduan nating

Maging theme song noong mga panahong ginagabi tayo

Sa pagtatrabaho nang parehong walang overtime pay:

Sana’y Wala Nang Wakas dahil Sharonian ako, at Head Over Feet

Dahil adik ka kay Alanis kahit hindi mo makabisa ang spelling ng apelyido niya,

Kagaya ng palagi mong paglimot sa petsa ng birthday ko.

Maaari kong awitin ang mga naka-loop sa playlist ko

Noong paulit-ulit mo akong sinuyo para lamang muling iwanan,

Na para bang paulit-ulit mo akong gin-endo para pag-aplayin

Sa parehong posisyon sa trabaho. Iba’t ibang himig at titik

Ang kaya kong ilapat sa aking pag-iyak, hagulgol, at pagngawa

Sa tuwing pinili mo akong saktan, at aking sasabayan ang ritmo

Ng bawat isa hanggang marindi ka sa sintunado kong pagkanta, ngunit

Hindi muna ako magtutula hangga’t mahal pa kita.

Papayag akong magsayaw kahit pa nga walang tugtog

Basta’t maiyugyog ko lang ang katawan kong pagod na pagod na

Sa pagluhod at pagsusumamo sa mga novena ko kay St. Jude

Dahil ayoko nang umasang magtitino ka pa, kagaya ng

Hindi ko na pag-asang mareregular pa ako o tataas ang sweldo.

Papayag akong magsayaw, umindak, at maglupasay

Bilang tanda ng pagbitaw sa nag-uumapaw na poot at galit

Na dala ng panghihinayang sa labintatlong taong sinayang

Nating dalawa. Hahataw sa galaw ang aking mga paa ngunit

Hindi muna ako magtutula hangga’t mahal pa kita.

Dahil hangga’t may natitira pang katiting na pag-ibig sa kasingkasing

Ay hindi magiging sapat ang ritmo o tugma, walang saysay

Ang mga metapora. Ang bawat salita ay mananatiling kabalintunaan

Ng kabiguan nitong aking akda kaya’t ipagpaumanhin mo sana kung

Hindi muna ako magtutula hangga’t mahal pa kita.

---
Isinulat noong Hulyo 2016. Unang binasa sa Basahay Binalaybay sa Yupihay noong Agosto 2016. Muling binasa sa Poetika noong Agosto at Oktubre, at sa Iloilo Taboan noong Oktubre 2016.

Gin-publish ng Dagmay dito.

Kasubo(ng) sa(ng) Kasisidmon

#BinalaybaySaFacebook

Blue Bird, Yellow Bird

I saw a blue bird stooped
by the roadside today,
while a yellow one was flapping away.
And I wondered, 
did the yellow bird leave
because the blue one was too blue,
Or did the blue bird not follow 
because the yellow one was too yellow?